Prawa autorskie a projekt budowalny – co warto wiedzieć?

1. Prawa autorskie do projektu budowlanego
2. Nabywanie praw autorskich do projektów budowlanych
3. Czy można nanosić zmiany w projekcie budowlanym?

Prawa autorskie projektu budowlanego to zagadnienie, które może budzić wątpliwości interpretacyjne. Projekt ten jest bowiem dziełem szczególnego rodzaju i nie wyczerpuje w całości kategorii utworu architektonicznego. Nierzadko problematyczne w interpretacji okazują się być również kwestie prawne związane z późniejszym jego wykorzystaniem do budowy obiektu budowlanego. Chcąc nieco przybliżyć ten temat i rozwiać potencjalne wątpliwości, przedstawiamy, jak z perspektywy prawnej wyglądają prawa autorskie do projektu budowlanego oraz komu przysługują.

Projekt budowlany w świetle prawa uznawany jest za utwór architektoniczny, czyli specyficzny rodzaj utworu objęty prawami autorskimi. O jego specyfice przesądza fakt, iż jest ono dziełem użytkowym – służy powstaniu efektu końcowego, nie jest samodzielny, za to konieczny do budowy legalnego obiektu budowlanego i podpada pod regulacje administracyjno-prawne. Wątpliwości takiej klasyfikacji projektu architektonicznego w dużej mierze wynikają z jednej z przesłanek prawnych, niezbędnych do uznania dzieła za utwór. Konieczne jest bowiem, aby dzieło posiadało cechy „twórczości o indywidualnym charakterze”, a według niektórych prawników nie wszystkie projekty budowlane spełniają ten wymóg. Nie pomaga również fakt, iż sądy różnych instancji wydają na ten temat sprzeczne wyroki. Nie zmienia to jednak faktu, iż projekt architektoniczny, co do zasady, ochronie prawnej podlega już od chwili ustalenia, nawet wtedy, gdy go nie ukończono i niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności.

Jeżeli chodzi o projekt budowlany, prawa autorskie obejmują dwa rodzaje uprawnień:

• Autorskie prawa osobiste – przysługują one twórcy (zawsze osobie fizycznej). Nie podlegają one zrzeczeniu się lub zbyciu i są nieograniczone czasowo. Mowa tu między innymi o autorstwie utworu, decydowaniu o jego pierwszym udostępnieniu czy nadzorze nad sposobem korzystania.
• Autorskie prawa majątkowe – przysługują one twórcy, choć są zbywalne, dlatego też możliwe jest przeniesienie praw autorskich do projektu budowlanego. Osoba je posiadająca ma prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji i otrzymywania wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Prawami autorskimi do projektu architektonicznego, oprócz twórcy, mogą dysponować także:

• Współtwórcy (pomocnicy architektów/geodetów, osoby wykonujące czynności techniczne),
• Nabywcy autorskich praw majątkowych,
• Licencjobiorcy,
• Pracodawcy,
• Uczelnie.

Jak już wcześniej było wspomniane, prawa autorskie do projektu budowlanego uwzględniają m.in. prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu. Z tego względu, co do zasady, nanoszenie w nim zmian możliwe jest wtedy, gdy autor wyrazi na to zgodę. Jej brak będzie oznaczał naruszenie praw twórcy, a projekt formalnie nie będzie mógł zostać zrealizowany. Wyjątek w tym zakresie stanowi sytuacja, w której wprowadzone zmiany są podyktowane oczywistą koniecznością, a autor nie ma słusznej podstawy, by się temu sprzeciwiać.

Chcesz dowiedzieć się więcej o takich kwestiach, jak prawa autorskie do projektu architektonicznego, zarządzanie projektem czy nowe uwarunkowania prawne w budownictwie? Sprawdź nasz kurs zarządzania projektami budowlanymi, w którym szczegółowo omówimy wszystkie związane z nimi zagadnienia. Szkolenie skierowane jest m.in. do osób pełniących samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, organów administracji samorządowej i generalnych wykonawców robót budowlanych oraz inwestorów. Jego program znajdziesz w zakładce „Szkolenia” na naszej stronie.

Zapisz się już teraz i poszerz lub uzupełnij swoją wiedzę z zakresu zarządzania projektami budowlanymi!